แนวพระดำริของสมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพในเรื่องการปกครองท้องที่ของไทย

  • ยอดชาย ชุติกาโม มหาวิทยาลัยสวนดุสิต
คำสำคัญ: สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ, การปกครองท้องที่ของไทย, การปกครองท้องถิ่นของไทย

บทคัดย่อ

สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงมีบทบาทสำคัญในการปฏิรูปการปกครองและจัดการปกครองท้องที่ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว  ทั้งนี้เมื่อศึกษาถึง “พระราชบัญญัติลักษณปกครองท้องที่รัตนโกสินทรศก 116” และการจัดตั้งสุขาภิบาลท่าฉลอม ร.ศ. 124 ที่แม้ว่าจะไม่ได้แสดงถึงรูปแบบการปกครองท้องถิ่นอย่างที่เข้าใจกันในปัจจุบัน แต่ได้แสดงถึงการวางรากฐานการปกครองท้องถิ่น เนื่องจากสังคมไทยได้พัฒนาจากรัฐจารีตมาสู่การเป็นรัฐชาติสมัยใหม่ เป็นการแสดงถึงพระดำริที่ต้องมีการปฏิรูปการปกครองและรวมอำนาจที่ส่วนกลาง โดยในระดับท้องที่ท้องถิ่นต่างที่ห่างไกลเมืองหลวงได้มีกลไกของระบบราชการคือกำนัน ผู้ใหญ่บ้าน เป็นผู้ทำหน้าที่ให้กับรัฐบาลในพื้นที่ ในเขตเมือง มีชุมชน ให้มีการสุขาภิบาล โดยมีอำนาจ หน้าที่ ความรับผิดชอบตามที่กฎหมายกำหนด ต่างจากการปกครองท้องที่ในแบบเดิมของรัฐในระบบจารีตที่ห่างเหินจากส่วนกลางและไม่มีความสัมพันธ์กัน เป็นการวางรูปแบบอำนาจการปกครองในพื้นที่ท้องถิ่นของไทยอย่างเป็นระบบครั้งแรก และเป็นการเปิดโอกาสให้ราษฎรได้เรียนรู้การปกครองในระดับพื้นฐาน ซึ่งถือได้ว่าเป็นการเริ่มต้นฝึกหัดราษฎรให้รู้จักกับการมีส่วนร่วมทางการเมืองอย่างที่ไม่เคยมีมาก่อน ถือได้ว่าเป็นการหว่านเมล็ดพันธุ์แห่งการปกครองท้องถิ่นที่จะพัฒนาขึ้นสืบเนื่องมาตามบริบทของสังคมไทย

   

เผยแพร่
24-09-2020
ประเภท
บทความวิชาการ